Connect with us

Αφιερώματα

Αστική Περιπλάνηση στην Αθήνα

Νίκος Καραγιάννης

Δημοσιεύθηκε

στις

Οι αναγνώστες αρθρογραφούν: Μάνος Αναστασίου για το ypodomes με θέμα 5 χρόνια κρίση-5 χρόνια έργα

Γεννημένος και μεγαλωμένος στην ιστορική γειτονιά της πλάκας συνδέομαι με την Αθήνα με μια ιδιαίτερη αγάπη που καιρό τώρα με έχει οδηγήσει σε μια διαρκή αναζήτηση λύσεων και παρεμβάσεων με στόχο την αισθητική αναβάθμιση του ιστορικού κέντρου της πόλης, αλλά και την ανάδειξη του πολυλειτουργικού χαρακτήρα του.

Μια αναβάθμιση που θα καταστήσει την ιστορική πόλη των Αθηνών πόλο έλξης ελλήνων και ξένων καθώς και κοιτίδα, όχι μόνο πολιτισμού, αλλά και ανάπτυξης συναφών παραγωγικών δραστηριοτήτων. Με αφορμή, λοιπόν, την πρόσφατη ανάθεση της ανάπλασης της οδού Πανεπιστημίου, επιθυμώ να καταθέσω τις ακόλουθες προτάσεις, τόσο σαν καλλιτέχνης όσο και ως κάτοικος που έχω βιώσει το κέντρο της πόλης. Ως λάτρης του αστικού κέντρου και της γενέτειρας μου πόλης Αθήνας, σας παραθέτω κάποιες εικαστικού χαρακτήρα πινελιές που ενδεχομένως να σας φανούν ενδιαφέρουσες.

Θα ήθελα να επισημάνω τη σημασία της υπαίθριας γλυπτικής στον πολεοδομικό ιστό του κέντρου. Υπάρχουν αριστουργήματα που αντί να κοσμούν καίρια σημεία της πόλης, καθώς και να συμπληρώνουν τα ήδη υπάρχοντα, βρίσκονται αυτή την στιγμή σε αποθήκες ή αγνοείται η τύχη τους.

Χωρίς να έχω πρόθεση να εξοστρακίσω τις σύγχρονες γλυπτικές τάσεις θεωρώ ότι στον αυστηρό πυρήνα του κέντρου της πόλης αρμόζει μια κλασσική γλυπτική. Σημείο αναφοράς, αλλά και αβίαστη προτεραιότητα των όποιων αναμορφωτικών εγχειρημάτων, η πλατεία Συντάγματος, η οποία είναι άλλωστε συνυφασμένη με μερικά από τα σημαντικότερα γεγονότα του νεωτέρου ελληνικού κράτους, στερείται του μεγαλοπρεπούς χαρακτήρα που θα έπρεπε να την διακρίνει, καθώς δεν φιλοξενεί ένα επιβλητικό γλυπτό στο κέντρο της, εάν και διαθέτει κάποια ωραιότατα αγάλματα και ένα σιντριβάνι μικρής κλίμακας που δυστυχώς δεν αιχμαλωτίζουν το βλέμμα του επισκέπτη – παρατηρητή.

Αντί της υπάρχουσας κατάστασης στο κέντρο της πλατείας και μετά από σχολαστική μελέτη για το πώς θα μπορούσε να ενσωματωθεί ένα γλυπτικό σύμπλεγμα στο σιντριβάνι, εύστοχα δύναται να τοποθετηθεί το αριστούργημα του Γιαννούλη Χαλεπά “ο Σάτυρος παίζει με τον Έρωτα” (προφανώς μαρμάρινο αντίγραφο του και σε μεγαλύτερη κλίμακα), εναρμονίζοντας έτσι ένα νεοκλασικό γλυπτό με τα ήδη υπάρχοντα.

Δεύτερο σημείο αναμόρφωσης, η πλατεία Δικαιοσύνης στην οδό Πανεπιστημίου έναντι του κινηματοθεάτρου “REX”, η οποία εδώ και χρόνια τελεί υπό εγκατάλειψη, εάν και περιστασιακά φιλοξενεί κατά καιρούς εκδηλώσεις, που όμως δεν καταφέρνουν να της προσδώσουν την πρέπουσα αίγλη.

Και εδώ θα άρμοζε ένα ακόμα μνημειακού χαρακτήρα άγαλμα, καθώς η εν λόγω πλατεία περιβάλλεται από κτίρια εξαιρετικής και ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής, νεοκλασικά στην πλειονότητά τους με προεξάρχον το κτίριο της φιλεκπαιδευτικής εταιρείας, όπου στεγάζεται και η στοά του βιβλίου.

Το πλέον κατάλληλο έργο για να την κοσμήσει θα ήταν ένας μπρούτζινος ανδριάντας του ευεργέτη Απόστολου Αρσάκη, κτήτορα και ιδρυτή της Αρσακείου Σχολής σήμερα Συμβούλιο της Επικρατείας, που κείται παραπλεύρως της εν λόγω πλατείας, σε όρθια ή καθιστή θέση.

Σημειωτέον δε, ότι τους πόρους για την φιλοτέχνηση του εν λόγω έργου ενδεχομένως να προσέφερε πρόθυμα η Φ.Ε. Σε συνδυασμό με την πεζοδρόμηση της οδού Πανεπιστημίου και την ανακαίνιση του “REX” η περιοχή αποκτά αυτόματα ύφος κεντροευρωπαϊκής Μητρόπολης, αποποιούμενη τη μιζέρια και την περιθωριοποίηση στην οποία έχει αφεθεί.

Επίσης θα ήθελα να εκφράσω την διαφωνία μου σχετικά με την τοποθέτηση του ανδριάντα του Αλέξανδρου Παναγούλη στην εν λόγω πλατεία. Θα μπορούσε εναλλακτικά να κοσμεί την οδό Τοσίτσα, λειτουργώντας συνειρμικά με τον συμβολικό χαρακτήρα του Πολυτεχνείου ή την πλατεία Πρωτομαγιάς στο Πεδίο του Άρεως. Ανηφορίζοντας από την πλατεία Ομονοίας την οδό Σταδίου στο σημείο συμβολής της με την οδό Αιόλου υπάρχει ένα οικόπεδο, που εάν και βρίσκεται έξω από το πεδίο ανάπλαση της οδού Πανεπιστημίου, εντούτοις χρήζει άμεσης παρεμβάσεως λόγω της γειτνίασης με το όλο εγχείρημα. Τα τελευταία τριάντα χρόνια ουδείς έχει ενδιαφερθεί για την τύχη του ή τη πιθανή χρησιμότητά του, εξακολουθώντας έτσι να παρουσιάζει μία άκρως καταθλιπτική και μίζερη όψη.

Εάν μάλιστα ληφθεί υπόψη η στρατηγικής σημασία διασταύρωση των δύο αυτών πολυσύχναστων δρόμων “down town” της Αθήνας η αναμόρφωση του σημείου, κρίνεται τουλάχιστον αναγκαία, δεομένης της γειτνίασής του με την πλατεία Ομονοίας αλλά και την πλατεία Δημαρχείου μεταμορφώνοντας το σε σημαντικό πόλο αστικού ενδιαφέροντος. Με αφορμή το όνομα της όμορης οδού Σάντα Ρόζα, η τοποθέτηση του ανδριάντα του Φιλέλληνα θα αποτελούσε μίας καίριας σημασίας επιλογή.
Να σημειωθεί ότι το πρωτότυπο γλυπτό βρίσκεται στην πόλη “SAVIGLIANO” της Ιταλίας.

Με μέτωπο προς την Ομόνοια μπορεί να πλαισιώνεται από δένδρα και ένα μικρό παρτέρι με διάφορα εποχικά άνθη, άλλωστε στο MONTEPELLIER της Γαλλίας μπρούτζινος ανδριάντας του Κοραή που προσφάτως κοσμεί πνευματικό μέγαρο της πόλης, αποτελεί ακριβές αντίγραφο του πρωτοτύπου που βρίσκεται στα προπύλαιο του Πανεπιστημίου Αθηνών στην οδό Πανεπιστημίου. Μιας μικρότερης εμβέλειας παρέμβαση εντούτοις όμως ουσιαστική θα ήταν και η διαμόρφωση σιντριβανιού μπροστά από το άγαλμα του Χ. Τρικούπη στην παλαιά Βουλή. Η παρουσία του υδάτινου στοιχείου θα λειτουργούσε επιτυχώς τόσο αισθητικά όσο και λειτουργικά.

Μια ακόμη σημαντική βελτίωση της εικόνας του κέντρου των Αθηνών θα αποτελούσε η εύστοχη εγκατάσταση του ανδριάντα του Μ. Αλεξάνδρου εφίππου, η οποία -καθώς γνωρίζω-, έχει ήδη τεθεί επί τάπητος. Θεωρώ ότι η τοποθέτηση του γλυπτού μπροστά επί της προσόψεως της Λέσχης Αξιωματικών (ΛΑΕΔ)-Σαρογλείου Μεγάρου δημιουργεί μια συναρπαστική εικόνα.

Ο Αλέξανδρος στην εν λόγω περίπτωση δεν απεικονίζεται ως στρατηλάτης αλλά άλκιμος έφηβος. Ως άλλος Εύελπις θα μπορούσε να εναρμονιστεί με το μνημειακού χαρακτήρα μέγαρο, ενώ μια μικρής κλίμακας πεζοδρόμηση με κυβόλιθο και ένα κιγκλίδωμα γύρω από τον ανδριάντα θα ολοκλήρωναν την παρέμβαση.

Όσον αφορά στην πλατεία Δημαρχείου (Κοτζιά), η οποία είχε προταθεί για να φιλοξενήσει του προαναφερθέντος έργου, θεωρώ ότι χρήζει μιας διαφορετικής αντιμετώπισης. Η εν λόγω πλατεία αποτελεί κατεξοχήν υπόδειγμα νεοκλασικού ύφους και ίσως την ομορφότερη στον ελλαδικό χώρο και κατά συνέπεια θα μπορούσε να αποπνέει αρχοντιά και μεγαλοπρέπεια, ανάλογη άλλων ευρωπαϊκών.

Το μοντέρνο γλυπτό του Θησέα της Σ. Βάρη δεν παύει να είναι ένα καλό μοντέρνο σύμπλεγμα, την ίδια όμως στιγμή και άστοχο με τον περιβάλλοντα χώρο. Αδυνατώ να κατανοήσω την πεισματική άρνηση της δημιουργού του για μετεγκατάσταση του έργου της σε κάποιον άλλον αξιόλογο χώρο, σαφώς λιγότερο φορτισμένο με το πνεύμα του κλασικού.
Αντίθετα, η τοποθέτηση ανδριάντα του επιφανέστερου ίσως πολιτικού ανδρός των αρχαίων χρόνων, του Περικλή, θα ήταν η καταλληλότερη επιλογή. Ειδικότερα, ένας μπρούτζινος ανδριάντας σε βάθρο από γρανίτη να ατενίζει το δημαρχιακό μέγαρο, ευσταλής και λιτός, μπορεί να πλαισιώνεται στη βάση του από δύο αλληγορικές γυναικείες μορφές, τη δημοκρατία και την ιστορία.

Άλλωστε, η χρήση τέτοιων μεταφορικών και συμβολικών τρόπων προκειμένου να υποδηλωθεί πιο παραστατικά μια έννοια, όπως η αρετή, αποτελούσε εξαιρετικά διαδεδομένη πρακτική στην ακαδημαϊκή γλυπτική του 19ου αιώνα, η οποία ταυτόχρονα αρμόζει στην εν λόγω πλατεία.

Κι αυτό γιατί έτσι, φορτίζεται συναισθηματικά και καθηλώνει το διαβάτη, δημιουργώντας του ένα αίσθημα ιστορικότητας, σεβασμού και συγχρόνως θαυμασμού απέναντι στο χώρο, αποτρέποντάς τον από μια βιαστικά και αδιάφορή προσπέλασή της.

Αν μια τέτοια εκδοχή φαντάζει ως πολυδάπανη παρέμβαση, τότε εναλλακτικά θα μπορούσαν να επιστραφούν οι Μούσες, διασκορπισμένες πλέον σε διάφορα σημεία της χώρας, που αποσπάστηκαν από την πλατεία Ομονοίας από τον επί δεκαετίας του ’30 δήμαρχο Κ. Κοτζιά, του οποίου το όνομα εσφαλμένα έχει συνδεθεί με την πλατεία Δημαρχείου.

Τα εν λόγω γλυπτά θα μπορούσαν να τοποθετηθούν κατά μήκος της πλατείας δημιουργώντας ένα νοητό διάδρομο από το κτίριο της Εθνικής Τράπεζας ως το δημαρχιακό μέγαρο, με το σιντριβάνι να εξακολουθεί να κοσμεί το τοπίο.

Όσον αφορά στον αρχαιολογικό χώρο που υφίσταται στο άκρο της πλατείας, θα ήταν αισθητικά αλλά και πρακτικά απαράδεκτο να μη στεγαστεί με υαλοπετάσματα, ώστε να υπάρχει μια απρόσκοπτη επαφή του συνόλου της επιφάνειάς του, ενώ κατά τις νυχτερινές ώρες θα είναι επίσης ορατός με εσωτερικό φωτισμό. Ας παραδειγματιστούμε από το αποτέλεσμα στο δάπεδο του μουσείου της Ακρόπολης.

Αναφορικά δε με το τμήμα της ανάπλαση της πλατείας Ομονοίας παραθέτω τα ακόλουθα : Λαμβάνοντας υπ’ όψιν ότι η Αθήνα αποτελεί το μοναδικό παράδειγμα ευρωπαϊκής μητρόπολης που παραδόξως στερείται κίονα – οβελίσκο σε περίοπτο κεντρικό σημείο, όταν άλλες διαθέτουν έναν ή και περισσότερους, η ανάγκη δημιουργίας του είναι ίσως πιο ώριμη από ποτέ, εάν αναλογιστούμε την βαρύτητα της πολιτιστικής, πολιτισμικής και ιστορικής σημασίας της ειδικά τώρα που επιχειρείται μιας τέτοιας εμβέλειας αρχιτεκτονική ανάπλαση.

Αυτή η ανάγκη δεν εκπορεύεται από κάποιο αίσθημα μεγαλομανούς φόρτισης ή φαραωνικής επίδειξης. Εφόσον η πλατεία διαθέτει πυρήνα, υπόγεια και επίγεια κίνηση, ο οβελίσκος θα αποτελέσει μία ακίδα που θα συσσωρεύει και κατόπιν θα εξακοντίζει το αέναον ενεργειακό στοιχείο της προς το αττικό άνωθεν, καθώς επίσης η απόληξη του θα δεσπόζει επί του συνόλου των διερχομένων της, υποβασταζόμενη από τις αρχές της Αθηναϊκής αστικής δημοκρατίας “Ισότητα, Ισονομία, Ισοπολιτεία”.

Ένας εμβληματικός λοιπόν κίονας κορινθιακού ρυθμού που θα επισφραγίζεται από την αλληγορία της Ομόνοιας θα ηδύνατο να συμπληρώσει, χωρίς να αλλοιώσει την φυσιογνωμία του χώρου. Εν κατακλείδι, θεωρώ ότι με το σύνολο των προαναφερομένων παρεμβάσεων ο αισθητικός χάρτης του στενού πυρήνα του κέντρου της Αθήνας, θα αλλάξει ριζικά, αναβαθμίζοντας συνάλληλα την αντίληψη του μέσου πολίτη για το “Ωραίο”.

Μια διαρκής και απροσδόκητη εναλλαγή αστικών όψεων θα εκπλήσσει τον διερχόμενο επισκέπτη, καθώς προτού προλάβει να διαγραφεί η μία εικόνα από το οπτικό του πεδίο η επόμενη θα την έχει ήδη διαδεχθεί, υποχρεώνοντάς τον να την παρατηρήσει, να τη επεξεργαστεί, να αισθανθεί, κάνοντας πλέον βίωμά του το αστικό γίγνεσθαι.

Μάνος Αναστασίου Πτυχιούχος Α.Σ.Κ.Τ. Αθηνών – Εκπαιδευτικός
anastasioumanos@gmail.com Τηλέφωνο επικοινωνίας: 6974478749

image_pdfimage_print

Facebook

Ετικέτες



Error, no Ad ID set! Check your syntax!

δημοφιλη θεματα